Spiegel of lachspiegel?
De betekenis van de campus novel voor de wetenschaps- en universiteitsgeschiedenis
Dit elfde symposium in de reeks Universiteit & Samenleving wordt georganiseerd door het Belgisch-Nederlands genootschap voor wetenschaps- en universiteitsgeschiedenis Gewina, het Descartes Centre for the History and Philosophy of the Sciences and the Humanities te Utrecht en de Commissie Geschiedschrijving UvA.
Evenementdetails van: Spiegel of lachspiegel?
- Datum
- 12 december 2014
- Tijd
- 10:00

Wie het over de campus novel heeft, denkt in eerste instantie aan romans die zijn gesitueerd aan een Engelse of een Amerikaanse universiteit. In de Anglo-Amerikaanse literatuur is dit immers een bekend en veel beoefend genre. Toch zijn ook in het Nederlandse taalgebied de universiteit, de wetenschap en het studentenleven bepaald niet verwaarloosd. Van Klikspaan tot Marijke Harberts en Kees van der Pijl, van Simon Vestdijk tot Tymen Trolsky en Hubert Lampo, J.J. Voskuil, Willem Frederik Hermans of Joke Hermsen heeft de campus novel verschillende gedaanten aangenomen, en rijke literatuur opgeleverd. Hoe beklagenswaardig was niet de student-Leidenaar uit Klikspaans Studenten-Typen, de uit de universiteitsstad afkomstige student die bij zijn ouders woonde. Papa wist ’s morgens vroeg al of zijn zoon naar college was gegaan en hij was goed ingelicht over diens ijver, want hij kende alle professoren. Mama verwachtte hem ’s middags voor het eten. Op zondag vergezelde hij zijn ouders naar de kerk en in de schouwburg moest hij toezien hoe zijn vrienden het soms uitschaterden, terwijl hij in de loge zijn stijve nichten en tantes moest amuseren.
Klikspaans verhalen en schetsen zijn al dikwijls gebruikt om een beeld te geven van de negentiende-eeuwse universiteit en het studentenleven. Simon Vestdijk heeft in zijn Anton Wachter-cyclus rake typeringen gegeven van de hoogleraren en hun onderwijs in de medische faculteit van de Universiteit van Amsterdam omstreeks 1920. En Judicus Verstegen zat in zijn sleutelroman De koekoek in de klok uit 1969 over de verstrengeling van belangen van industrie en universiteit sommige personen zo dicht op de huid dat voor de rechter-commissaris een schikking moest worden getroffen. Het gevolg was dat het boek uit de handel werd genomen en de voorraad vernietigd.
Niet van elke roman staat vast dat hij zo goed bruikbaar is voor de wetenschaps- of universiteitsgeschiedenis. J.J. Voskuils Bij nader inzien is wel gebruikt om het studentenleven van net na de Tweede Wereldoorlog te typeren. Maar is dit wel terecht? Waren Voskuils alter ego Maarten Koning en zijn vrienden hiervoor niet te veel een groepje zonderlingen? Zijn de meisjes uit Marijke Harberts’ Doezamand hier niet veel geschikter voor? Of de boeken over het leven in en na het Corps als Boudewijn van Houtens Zoveel lol (later heruitgegeven als De ontgroening) en Esprit de corps van Kees van der Pijl?
Maarten Koning is als wetenschapsbeoefenaar in Het Bureau nog steeds een zonderling, maar wel een van een meer herkenbare soort. Hier is hij de geleerde die er niet om maalt wat buitenstaanders van zijn werk denken. Hij steekt hierin scherp af tegen zijn directeur Jaap Balk die meer oog heeft voor de eisen van zijn tijd. Het Bureau laat zien welke ontwikkelingen zich in korte tijd in de wetenschapsbeoefening in Nederland voltrokken. Lastiger te hanteren zijn romans als Onder professoren van Willem Frederik Hermans of De profielschets van Joke Hermsen. Wat kunnen historici met boeken waarin een karikatuur wordt gemaakt van de universitaire gemeenschap? Meer in het algemeen gesteld: wat levert de verbeelding van universiteit, wetenschap en het studentenleven in romans op voor de wetenschaps- en universiteitsgeschiedenis in de Lage Landen? Kunnen romans een bron vormen voor een studie van de omgangsvormen aan de universiteit en in de wetenschap? Scherpen ze de blik op universiteit en wetenschap en zo ja, in welke zin? Klopt het dat de campus novel doorgaans een nogal negatief beeld schetst van deze gemeenschappen? Was dit altijd al het geval, en zo ja, wat betekent dit?
Tijdens het symposium ‘Spiegel of lachspiegel? De betekenis van de campus novel voor de wetenschaps- en universiteitsgeschiedenis’ komen deze en soortgelijke vragen aan de orde.
Met het oog op de catering wordt de deelnemers verzocht zich op te geven bij een van de organisatoren: prof. dr. L.J. Dorsman (Universiteit Utrecht): l.j.dorsman@uu.nl, of dr. P.J. Knegtmans (Universiteit van Amsterdam): p.j.knegtmans@uva.nl. Deelname aan het symposium is kosteloos.
Programma
Ontvangst vanaf 10.00 uur
10.30 uur Opening door de voorzitter, Leen Dorsman
11.00 uur Dirk van Miert: De satirische wortels van de campus novel. Vier eeuwen voorgeschiedenis van een kluchtig genre (16e-19e eeuw)
11.30 uur Koen van de Leur: De kracht van de karikatuur. Het korte verhaal in een negentiende-eeuwse studentenalmanak
12.00 uur Vragen en debat
12.30 uur Pauze
Tijdens de lunchpauze vindt de huishoudelijke vergadering plaats van het genootschap Gewina
13.45 uur Rogier van der Wal: ‘Lief lachje, Maarten!’ Het (al dan niet geheime) campusleven van Maarten ’t Hart en Hubert Lampo.
14.15 uur Peter Jan Knegtmans: Wetenschap in Het Bureau van J.J. Voskuil
14.45 uur Pauze
15.15 uur Maarten J. Aalders: Een roman over het studentenleven aan de VU? Beschouwingen over Bernard van Bergens Wat eeuwig zeker is (Kampen 1935)
15.45 uur Willem Otterspeer: De campus novel als wraak. Willem Frederik Hermans en Groningen
16.15 uur Slotdebat
16.45 uur Presentatie van de bundel Theologie, waarheidsliefde en religiekritiek. Over geloof en wetenschap aan de Nederlandse universiteiten sedert 1815 (Hilversum: Verloren 2015), de tiende congresbundel en de twaalfde titel in de reeks ‘Universiteit & Samenleving’
Locatie
Eetkamer
Universiteitsbibliotheek Binnenstad
Drift 27
3512 BR Utrecht